Hoe kan de overheid huidige IT-systemen juist digitaliseren?

De wens om digitalisering naar een hoger niveau te tillen is er, waarom gaat het dan toch zo vaak mis? En hoe kan de overheid ervoor zorgen dat het in 2025, bij de volgende verkiezingen, voor eens en voor altijd dergelijke IT-blunders achter zich heeft gelaten?

Digitalisering begint bij…

De overheid heeft het digitaliseren van IT-systemen de laatste jaren in Nederland een flinke impuls gekregen. De coronacrisis deed daar het afgelopen jaar nog een schepje bovenop. Als natie doen we het goed, blijkt uit de topposities die we behalen in de DESI index en de EIBIS Digitalisation Index. Toch staat de overheid nog veel te doen in de digitaliseringstransitie. Recente voorbeelden van beveiliging en integratie bij de GGD en de fouten in de toeslagaffaire onderstrepen dit. Helaas zijn er geen uitzonderingen, sluiten ze aan in een rij en vaak betreft het ook nog eens de belangrijkste kernsystemen. De overheid heeft binnen de gelederen ingezet op digitale transformatie, onder andere met de gemeenschappelijke Agenda Digitale Overheid en NL DIGIbeter. Samenwerken is essentieel om als overheid digitaal vooruit te komen. Uitdagingen zijn immers niet beperkt binnen één domein, regio of overheidsorganisatie. Daar wringt vaak de schoen. Er wordt vrij zwart-wit gedacht over de mate van centralisatie of decentralisatie. Het is vaak of-of, een gulden middenweg wordt zelden gevonden.

 

IT-systemen van de overheid niet ontwikkeld voor digitalisering

Neem de decentralisaties in het sociale domein, Wmo, jeugdzorg en participatie. Niet alleen de zorg zelf is bij gemeenten neergelegd, maar ook de automatisering van die processen. Elke gemeente gebruikt andere systemen en legt data op een andere manier vast. Hetzelfde geldt overigens voor de GGD’s. Er is bewust voor gekozen om elke GGD-regio de regie te geven over zijn eigen automatisering, met achterliggend idee dat er dan meer maatwerk mogelijk is. Het is geen wonder dat op het moment dat er centrale sturing vereist is, zoals nu met corona, er een probleem ontstaat. Daar zijn de systemen gewoon helemaal niet voor ontwikkeld.

 

Centraliseer de systemen

Een voorbeeld van juist weer te ver doorgeslagen centralisatie is de Belastingdienst. De systemen zijn helemaal ingericht op de standaardprocessen, met als achterliggende idee dat je zonder standaardisering nooit de schaal aankan waarop de Belastingdienst opereert. Hoezeer dat misgaat in situaties die niet binnen de standaarden vallen, hebben we gezien met de toeslagenaffaire.

Het gebrek aan kennis van IT-systemen en security zorgt er voor dat politici geregeld langs elkaar heen praten.

 

Meer zicht nodig op de staat van IT

IT is een groeiende kostenpost binnen de overheid. Bovendien zag het Rijk de afgelopen jaren verschillende IT-projecten mislukken. Om beter in te schatten of de bestedingen goed worden ingezet, worden jaarlijks de kosten van alle ministeries in kaart gebracht. Toch is dit overzicht incompleet en weinig gedetailleerd. In een artikel van het FD van afgelopen februari, geeft Kaj Wen, principal consultant van Metri, aan dat overheidsrapportages onvoldoende informatie geven over de staat van IT. Je kunt in jaarrapportages wel lezen wat de staat van de dijken is en waar onderhoud nodig is, maar voor IT is die informatie niet inzichtelijk. Ondanks het gebrek aan overzicht en hoge kosten, is kostenbesparing een belangrijke driver voor IT bij de overheid. IT wordt meer gezien als kostenpost dan als business driver, of als facilitator voor het snel aanpassen van processen. Een stap die het bedrijfsleven al gemaakt heeft. Je moet dan niet verbaasd zijn dat systemen haperen als ze ineens wel op een veel grotere schaal of andere manieren worden ingezet.

 

Overheid moet tot andere inzichten komen

Als je de discussies in de Tweede Kamer hoort over gemaakte fouten in IT, of mislukte projecten, dan zorgt dat voor kromme tenen. Het is niet voor niks dat het in de IT-wereld flink wat stof deed opwaaien. Het gebrek aan kennis van IT-systemen en security zorgt er helaas voor dat politici geregeld langs elkaar heen praten. Daarnaast zie je dat er vooraf vaak onvoldoende wordt stilgestaan bij risico’s die kunnen optreden. Eerst zal je grondig moeten uitzoeken welke risico’s acceptabel zijn en welke je koste wat kost moet mitigeren. Daarna kom je tot andere inzichten en neem je andere beslissingen. Bijvoorbeeld als het gaat om functionaliteit, schaalbaarheid en security van softwaresystemen, dat nu het geval is.

 

Overal IT

Bij elk proces waar de overheid bij betrokken is, komt IT kijken. Het overheidslandschap is versnipperd is, dus bestaat het risico dat ook IT-systemen versnipperen en  uit het zicht raken. De politiek zou nu op zoek moeten gaan naar oplossingen om meer expertise aan te trekken, of te ontwikkelen. Bijvoorbeeld op het gebied van beleidsvorming en uitvoering. Vervolgens kan de overheid bouwen aan een gedegen structuur, overzichtelijke kosten en inzicht krijgen in de staat van IT en de risico’s. Ik hoop daarom dat het nieuwe kabinet IT als serieus onderdeel meeneemt in de nieuwe plannen. Zo kunnen we in 2025 deze kabinetsperiode afsluiten met een stap voorwaarts in de digitale transformatie van de overheid. Iedereen is zich ervan bewust dat IT inmiddels alle facetten van ons leven raakt. Laten we naar een politiek gaan waar IT niet enkel uitmondt tot wat abstracte opmerkingen in de Kamer en onvolledige rapportages.

Het origineel van dit artikel is te lezen op de website van iBestuur.nl

Written by: Hans Canisius
CEO

Related posts

Sterke uitbereiding van USoft’s low-code sales team

Sterke uitbereiding van USoft’s low-code sales team

USoft, de low-code software provider voor bedrijfskritische applicaties, heeft haar sales team per 1 mei sterk uitgebreid. Door de positieve ontwikkelingen in de markt en de toenemende vraag naar het USoft low-code platform, is het sales team versterkt met twee nieuwe...